Vào giữa mùa hè mỗi năm, người Nhật lại tổ chức lễ Obon để tưởng nhớ và chào đón tổ tiên. Đây không chỉ là dịp để các gia đình đoàn tụ, mà còn là một khoảnh khắc thiêng liêng khi linh hồn người đã khuất trở về. Với những ánh đèn lồng lung linh, điệu nhảy Bon Odori vui tươi và các nghi thức truyền thống sâu sắc, lễ Obon là cơ hội tuyệt vời để khám phá văn hóa Nhật Bản, nơi quá khứ và hiện tại giao thoa trong một không gian tâm linh đặc biệt.
Lễ Obon là gì? Tìm hiểu lễ hội tưởng niệm tổ tiên ở Nhật Bản
Lễ Obon là lễ hội Nhật Bản để người Nhật báo hiếu, tưởng nhớ và tri ân những người đã khuất. Nó có ý nghũa như là Vu lan báo hiếu ở Việt Nam. Vào lễ hội này sẽ diễn ra điệu nhảy Bon Odori suốt buổi lễ để giúp tổ tiên vui vẻ đồng thời cũng tạo cơ hội cho mọi người trong cộng đồng hòa mình vào không khí của lễ hội.
Nguồn gốc lễ Obon Nhật Bản
Lễ hội Obon có nguồn gốc từ Phật Giáo, theo truyền thuyết một trong những học trò của Phật là Mục Kim Liên đã dùng sức mạnh thần thông của mình để nhìn thấy linh hồn của mẹ mình dưới địa ngục chịu cực khổ vì nghiệp báo. Ông rất buồn bã và thương xót mẹ nên đã xin Phật giúp đỡ và chỉ dạy cách tổ chức một nghi lễ cầu siêu cho linh hồn mẹ được siêu thoát.
Sau khi thực hiện nghi thức này, linh hồn mẹ ông được siêu thoát khỏi địa ngục. Để tưởng nhớ sự kiện này, Phật giáo khuyên những tín đồ tổ chức lễ Obon hàng năm, với mục đích cầu nguyện cho linh hồn tổ tiên, giúp họ được siêu thoát.
Lễ Obon Nhật Bản diễn ra khi nào?
Lễ Obon thường được tổ chức vào giữa mùa hè thường là vào tháng 7 hoặc tháng 8 tùy theo vùng miền tại Nhật Bản. Vậy nên bạn có thể đi du lịch Nhật Bản tháng 8 để trải nghiệm không khí của lễ hội. Tuy nhiên, thời gian chính thức có thể thay đổi đôi chút giữa các khu vực.
Lễ Obon kéo dài từ 3 đến 4 ngày, và trong suốt thời gian này người Nhật tham gia vào các nghi lễ tưởng niệm tổ tiên, viếng mộ, thắp đèn lồng, và tham gia điệu nhảy Bon Odori để mừng đón linh hồn tổ tiên về thăm.
Lễ Obon Nhật Bản sẽ được tổ chức tại Kyoto với quy mô lớn nhất. Khi ánh đèn lồng bắt đầu rực sáng khắp các con phố cổ, cũng là lúc người dân Kyoto cùng nhau tưởng niệm những người thân đã khuất. Lễ Obon là biểu tượng của sự gắn kết giữa con người với thiên nhiên, giữa hiện tại và quá khứ – một nét đẹp tinh thần sâu sắc trong văn hóa Nhật Bản.
Các nghi thức truyền thống trong lễ Obon Nhật Bản
Điệu nhảy Bon Odori
Là một điệu nhảy truyền thống trong lễ hội Obon, được tổ chức tại làng xã, công viên và thành phố lớn. Mọi người tham gia nhảy trong vòng tròn, thể hiện sự vui tươi và đoàn kết. Điệu nhảy này cũng mang ý nghĩa mời gọi linh hồn tổ tiên tham gia vào lễ hội cùng mọi người.
Đốt Lửa Đón Linh Hồn
Lễ hội Obon bắt đầu với nghi thức đón linh hồn tổ tiên qua việc đốt lửa Mukaebi. Vào buổi tối đầu tiên của lễ hội, các gia đình thường thắp những ngọn lửa nhỏ ở cửa nhà hoặc tại nghĩa trang để dẫn đường cho linh hồn tổ tiên quay về. Những ngọn lửa này được coi là ánh sáng dẫn lối, giúp các linh hồn dễ dàng tìm về nhà trong dịp lễ này.
Viếng mộ và dâng lễ vật
Viếng mộ là một phong tục quan trọng trong lễ Obon. Các gia đình đến nghĩa trang để thăm viếng mộ tổ tiên, dọn dẹp và dâng lễ vật như hoa, trái cây, bánh kẹo, và các món ăn yêu thích của tổ tiên. Việc này thể hiện lòng biết ơn và kính trọng đối với người đã khuất.
Thả đèn trôi sông – Lễ Obon Nhật Bản
Một trong những phong tục đặc biệt là thả đèn trôi sông. Các gia đình thường thả những chiếc đèn nhỏ, có nến bên trong, xuống sông hoặc biển. Đèn trôi ra xa tượng trưng cho linh hồn tổ tiên ra đi, trở lại thế giới bên kia.
Lễ hội đường phố
Obon không chỉ là một lễ hội mang đậm ý nghĩa tâm linh mà còn là một địa điểm du lịch Nhật Bản nổi tiếng có các hoạt động vui chơi, giải trí diễn ra sôi nổi trên các đường phố. Trong suốt lễ hội, người dân sẽ thưởng thức những món ăn đặc sản đường phố, tham gia các trò chơi dân gian và tận hưởng không khí tươi vui, náo nhiệt. Các matsuri (lễ hội đường phố) diễn ra trong dịp Obon thường rất sinh động, thu hút hàng nghìn người tham gia, tạo nên một không gian vui tươi, đậm đà bản sắc văn hóa.
Tiễn linh hồn tổ tiên
Vào cuối lễ Obon, người Nhật tổ chức tiễn linh hồn tổ tiên trở về thế giới của họ. Okuribi là nghi thức đốt lửa tiễn biệt. Các gia đình đốt lửa ở cửa hoặc trong khu vực nghĩa trang để tiễn linh hồn tổ tiên ra đi. Lửa Okuribi giúp linh hồn rời khỏi nhà và trở về nơi cư trú của mình.
Tinh thần Obon trong văn hóa Nhật
Lễ hội Obon không chỉ là dịp để tưởng nhớ tổ tiên mà còn là một phần không thể thiếu trong tâm hồn và tinh thần của người Nhật. Trong suốt lễ hội, tinh thần hiếu kính gia đình, và gắn kết cộng đồng được thể hiện rõ ràng. Obon là thời điểm mà người Nhật bày tỏ lòng biết ơn đối với tổ tiên, đồng thời cũng là cơ hội để các thế hệ gia đình đoàn tụ, chia sẻ những kỷ niệm và truyền lại giá trị văn hóa cho các thế hệ mai sau.
Tinh thần Obon cũng phản ánh sự giao thoa giữa thế giới vật chất và thế giới tâm linh, nơi linh hồn tổ tiên quay về để được tưởng niệm và cầu siêu.
Xem thêm: Du lịch Nhật Bản mùa đông và những trải nghiệm không nên bỏ lỡ
Đặc sản ẩm thực lễ Obon Nhật Bản
Ngoài những phong tục đặc sắc thì lễ hội Obon còn có rất nhiều món ăn mà mang ý nghĩa tâm linh, tượng trưng cho sự tôn kính và lòng hiếu thảo.
Inari Sushi – Sushi cuốn đậu hũ
Món này được chế biến từ lớp đậu hũ mỏng được chiên giòn, sau đó ninh ngọt với nước tương, đường và mirin cho đến khi ngấm đều, có màu vàng nâu óng ánh và hương thơm quyến rũ. Bên trong túi đậu hũ ấy là phần cơm trộn giấm (sushi rice) mịn dẻo, đôi khi được thêm mè rang, rau củ thái nhỏ hay gừng ngâm để tăng hương vị.
Kakigoori – Kem Đá bào
Đá bào là món ăn yêu thích của người dân Nhật Bản trong lễ hội Obon diễn ra. Kem được làm từ đá bào mịn như tuyết rưới các loại siro trái cây như dâu, chanh, nho, matcha. Sau đó sẽ thêm chút sữa đặc để tăng hương vị ngọt hơn mà còn bắt mắt.
Futomaki Sushi cuộn
Là một trong những món ăn nổi tiếng ở Nhật Bản, loại Shushi cuộn to với lớp ngoài là rong biển, trong là trứng chiên, rau củ nấm và cá. Mỗi cuộn Shushi được cuộn rất to, tròn. Món này tượng trưng cho sự may mắn và no đủ của người dân. Thường được thấy tại lễ Obon Nhật Bản, các gia đình sẽ chuẩn bị những đĩa Futomaki để dâng cúng tổ tiên sau đó sẽ cùng nhau thưởng thức để gắn kết gia đình.
Thịt bò Teriyaki
Là món ăn hiện đại trong mâm cơm của người Nhật tại các dịp lễ Obon Nhật Bản. Thịt bò được ướp trong sốt Teriyaki rất lâu để ngấm vị sau đó sẽ được nướng hoặc áp chảo cho chín lớp ngoài cùng.
Điều đặc biệt của món ăn này chính là vị ngọt mặn hài hòa cùng độ mềm tan của thịt bò khi kết hợp với cơm trắng nóng hoặc rau củ luộc. Không chỉ hấp dẫn khẩu vị, thịt bò Teriyaki còn là biểu tượng của sự ấm áp và đoàn tụ, thường xuất hiện trong những bữa tiệc gia đình vào mùa Obon.
Gà nướng Teriyaki
Gà nướng Teriyaki là một trong những món ăn phổ biến và dễ làm nhất trong văn hóa ẩm thực Nhật Bản. Phần thịt gà, thường là đùi hoặc cánh được ướp kỹ với nước sốt Teriyaki rồi nướng trên bếp than hoặc áp chảo cho đến khi lớp da giòn nhẹ, bên trong vẫn giữ được độ ẩm và mềm mại.
Vị ngọt dịu từ đường và mirin kết hợp với hương thơm đặc trưng của nước tương và gừng khiến món ăn này được cả trẻ em và người lớn yêu thích. Trong dịp lễ Obon, món gà nướng Teriyaki thường được dùng trong các bữa ăn đoàn tụ hoặc các lễ hội đường phố (matsuri), nơi mọi người vừa thưởng thức vừa trò chuyện, tận hưởng không khí lễ hội rộn ràng.
Thưởng thức Kibi Dango trong lễ Obon Nhật Bản
Là bánh gạo truyền thống được làm từ bột gạo nếp nặn thành những viên nhỏ rồi hấp chín. Bánh có vị ngọt, thơm rất đặc trưng và trong lễ Obon Nhật Bản thường được dâng lên bàn thờ tổ tiên giản dị nhưng giàu ý nghĩa.
Mitarashi Dango – Bánh gạo xiên
Mitarashi Dango là một món ăn không thể thiếu trong các lễ hội mùa hè ở Nhật Bản, đặc biệt là trong lễ Obon. Bánh được làm từ bột gạo, nặn thành từng viên tròn nhỏ, sau đó xiên vào que tre và nướng nhẹ trên lửa cho đến khi có lớp vỏ hơi cháy cạnh. Sau đó, bánh được phủ lên lớp sốt ngọt mặn đặc trưng làm từ nước tương, đường và tinh bột, tạo nên hương vị vừa béo vừa đậm đà.
Món bánh này không chỉ hấp dẫn bởi hương vị lạ miệng mà còn vì cảm giác ấm cúng khi thưởng thức trong không khí lễ hội náo nhiệt. Khi thả bộ qua các lễ hội matsuri, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp các gian hàng bán Mitarashi Dango – như một phần không thể thiếu của mùa Obon đầy sắc màu.
Lưu ý tham gia lễ Obon Nhật Bản
Du lịch Nhật Bản cần chuẩn bị gì? Dưới đây là mộ vài lưu ý mà bạn nên tham khảo để giúp cho hành trình khám phá lễ hội them phần thú vị hơn:
Tôn trọng không khí trang nghiêm
Tại dịp lễ Obon là một lễ hội linh thiêng vì vậy cần chú ý để tránh gây ồn ào hoặc cười nói quá lớn tại các nghĩa trang, đền thờ nơi mang tổ chức các lễ hội. Hãy giữ thái độ nghiêm túc để thể hiện sự tôn trọng của buổi lễ hội linh thiêng này.
Ăn mặc lịch sự, kín đáo
Khi tham gia vào các buổi viếng thăm mộ bạn nên chọn những trang phục tối màu, lịch sự. Nếu tham gia lễ hội đường phố (matsuri), bạn có thể mặc yukata – trang phục mùa hè truyền thống, nhưng vẫn cần gọn gàng và phù hợp.
Chú ý nghi thức đốt lửa và dâng hương lễ Obon Nhật Bản
Nếu được mời tham gia các nghi thức như đốt lửa Mukaebi (đón linh hồn về) hay Okuribi (tiễn linh hồn đi), hãy làm theo hướng dẫn của người địa phương. Không nên tự ý chụp ảnh hay quay video trong các nghi thức tâm linh nếu không được phép.
Tham gia lễ hội với tinh thần cởi mở
Hãy thử tham gia điệu múa Bon Odori truyền thống, thưởng thức các món ăn đường phố và hòa mình vào không khí lễ hội. Tuy nhiên, đừng quên quan sát và học theo người bản xứ để không làm sai nghi thức hoặc gây hiểu nhầm.
Lễ Obon không chỉ là dịp để tưởng nhớ tổ tiên, mà còn là khoảnh khắc sum họp gia đình, nơi những giá trị truyền thống tín ngưỡng và văn hóa được hòa quyện sâu sắc. Từ những nghi lễ trang nghiêm đến những đêm hội rộn ràng ánh đèn lồng, Obon mang đến một góc nhìn rất đặc trưng về tâm hồn người Nhật – trầm lặng nhưng đầy yêu thương. Nếu bạn mong muốn khám phá Nhật Bản thì Obon chính là một hành trình tinh thần mà bạn không nên bỏ lỡ.
