Trò chơi dân gian Nhật Bản không chỉ là phương tiện giải trí cho trẻ em mà còn phản ánh tinh thần, văn hóa và tư duy của người Nhật qua nhiều thế kỷ. Những trò chơi dân gian đều có lịch sử lâu đời và vẫn được yêu thích trong các lễ hội, dịp Tết và trường học. Trong bài viết này, hãy cùng khám phá 10 trò chơi truyền thống Nhật Bản thú vị nhất, góp phần tạo nên tuổi thơ ý nghĩa của biết bao thế hệ.
1. Koma – Chơi con quay
Koma là một trò chơi dân gian truyền thống rất phổ biến tại Nhật Bản đặc biệt được trẻ em yêu thích trong ngày tết của Nhật Bản hay các lễ hội mùa xuân. Koma là một loại đồ chơi xoay tròn trên mặt phẳng nhờ lực kéo từ dây hoặc tác động bằng tay.
Con quay Koma thường có hình dáng tròn, hơi phình ở phần giữa và thu nhỏ dần về phía dưới.Trên đỉnh con quay có một trục nhỏ hoặc khe để người chơi quấn dây. Khi chơi, người dùng quấn dây quanh thân con quay sau đó kéo mạnh dây kết hợp thả con quay xuống mặt đất để tạo ra lực quay. Nếu được tung đúng kỹ thuật, con quay sẽ quay đều và ổn định trên mặt phẳng trong nhiều giây đến vài phút, con quay nào bị đánh bật khỏi vòng chơi sẽ bị loại.
2. Menko – Ném đĩa
Menko là trò chơi sử dụng những miếng thẻ cứng, thường làm từ bìa giấy hoặc bìa cứng ép lại có hình dạng tròn hoặc vuông. Trên mỗi tấm thẻ thường được in hình các nhân vật nổi tiếng, võ sĩ samurai, nhân vật hoạt hình hoặc các biểu tượng văn hóa quen thuộc với trẻ em.
Cách chơi Menko rất dễ hiểu. Mỗi người chơi mang theo một hoặc nhiều tấm thẻ Menko. Khi bắt đầu trò chơi, một người sẽ đặt tấm thẻ của mình lên mặt đất thường là trên nền bê tông hoặc đất cứng. Người chơi còn lại sẽ dùng một tấm thẻ khác ném mạnh xuống để cố gắng lật ngược thẻ đang nằm trên mặt đất. Nếu thẻ bị lật ngửa, người ném sẽ giành được thẻ đó làm phần thưởng. Trò chơi tiếp tục cho đến khi không còn thẻ nào trên sàn hoặc người chơi đạt được thỏa thuận kết thúc.
Điểm thú vị của trò chơi ném đĩa Menko là kỹ thuật ném. Người chơi phải tính toán góc ném, lực tay và cách tạo ra luồng gió mạnh để làm lật thẻ đối phương. Một số người còn sử dụng những tấm Menko dày hoặc cứng hơn để tăng khả năng chiến thắng.
3. Kendama – Trò chơi bắt bóng bằng cốc
Trò chơi này gồm một tay cầm bằng gỗ có hình dạng giống thanh kiếm nhỏ được gắn với một quả bóng tròn qua một sợi dây ngắn. Mục tiêu của người chơi là di chuyển và điều khiển quả bóng sao cho nó rơi vào các vị trí nhất định trên tay cầm hoặc cắm bóng vào chóp nhọn.
Cách chơi Kendama nhìn có vẻ đơn giản nhưng đòi hỏi người chơi có kỹ năng phối hợp tay và mắt, độ chính xác và sự tập trung cao. Người chơi cầm tay cầm bằng một tay, điều chỉnh vị trí sao cho quả bóng có thể đung đưa và sau đó hất nhẹ để bóng bay lên rồi khéo léo đưa bóng rơi chính xác vào một trong ba cốc hoặc cắm vào chốt.
Xem thêm: Điểm danh Top 20 biểu tượng may mắn Nhật Bản
4. Karuta – Chơi bài lá
Karuta sử dụng các lá bài có in hình và chữ viết. Từ Karuta xuất phát từ tiếng Bồ Đào Nha carta có nghĩa là lá bài. Trò chơi được du nhập vào Nhật Bản vào khoảng thế kỷ 16 sau đó được bản địa hóa và phát triển thành nhiều biến thể khác nhau.
Cách chơi Karuta yêu cầu ít nhất hai người: một người đọc bài và ít nhất một người chơi. Các thẻ torifuda (thẻ lấy) được trải ra trên mặt đất. Khi người đọc bắt đầu đọc bài thơ trên thẻ yomifuda, người chơi phải nhận diện bài thơ càng nhanh càng tốt và nhanh tay lấy đúng thẻ tương ứng đang đặt sẵn. Người nào lấy được nhiều thẻ đúng nhất sẽ là người chiến thắng. Trò chơi có thể được chơi theo nhóm hoặc thi đấu cá nhân.
5. Takoage – Thả diều
Takoage là trò chơi dân gian Nhật Bản thường được trẻ em và cả người lớn chơi vào các dịp đầu năm mới, lễ hội Nhật Bản hoặc sự kiện dân gian. Trong tiếng Nhật, Tako có nghĩa là diều và age là hành động thả lên cao. Diều có nhiều hình dáng, kích thước và họa tiết khác nhau. Loại phổ biến nhất là Edo-dako một loại diều truyền thống có hình chữ nhật với khung tre và mặt được dán giấy vẽ thủ công. Các họa tiết thường thấy bao gồm mặt các vị tướng quân, võ sĩ samurai, nhân vật dân gian như Kintaro hoặc các biểu tượng mang ý nghĩa cát tường như rồng, hạc, cá chép.
Cách chơi Takoage khá đơn giản. Người chơi cần một không gian rộng rãi, ít chướng ngại vật và có gió nhẹ đến trung bình. Người chơi cầm dây và chạy nhanh để tạo lực nâng cho diều bay lên không trung. Khi diều đã lên cao, người chơi điều khiển dây để giữ diều ổn định hoặc thay đổi hướng bay.
Ở Nhật Bản, thả diều còn có ý nghĩa đặc biệt trong các phong tục truyền thống. Trong thời kỳ Edo, người ta tin rằng thả diều vào đầu năm sẽ mang theo điều ước bay lên trời, cầu cho một năm bình an và thành công.
6. Hanetsuki – Trò chơi đánh cầu truyền thống
Tương tự như trò đánh cầu lông nhưng không có lưới, Hanetsuki thường được chơi ngoài trời hoặc trong sân nhà chủ yếu bởi các bé gái và thiếu nữ. Trò chơi không chỉ là hình thức giải trí đầu năm mà còn mang ý nghĩa xua đuổi tà khí và cầu mong sức khỏe, may mắn cho cả năm. Dụng cụ chơi Hanetsuki gồm hai phần chính: hagoita (vợt) và hane (cầu).
Cách chơi Hanetsuki rất đơn giản. Người chơi cầm hagoita và cố gắng đánh quả hane lên cao sao cho không để rơi xuống đất. Trò chơi có thể chơi cá nhân (tự đánh cầu liên tục) hoặc chơi đôi (hai người đánh qua lại). Ai làm rơi cầu trước sẽ bị thua. Theo truyền thống, người thua sẽ bị vẽ mặt bằng mực đen như một hình phạt vui. Điều này khiến trò chơi càng thêm hài hước và hấp dẫn trong không khí lễ hội.
7. Ayatori – Tạo hình bằng dây
Ayatori là trò chơi sử dụng sợi dây mảnh để tạo ra các hình dạng khác nhau bằng sự khéo léo của đôi tay. Cách chơi Ayatori rất đơn giản nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn và khéo léo. Người chơi dùng một đoạn dây dài, thường làm bằng sợi bông hoặc nylon buộc thành vòng tròn và quấn quanh các ngón tay để tạo ra các thế dây khác nhau. Bằng cách kéo, thả và xoay các ngón tay, người chơi có thể tạo nên nhiều hình dạng đa dạng như con thuyền, con chim, ngôi nhà, mạng nhện…
Xem thêm: Khám phá nét đẹp văn hóa trong trang phục truyền thống Nhật Bản
8. Taketombo – Chuồn chuồn tre
Chiếc chuồn chuồn tre Taketombo được làm hoàn toàn thủ công từ tre – một loại vật liệu truyền thống phổ biến và dễ kiếm ở Nhật Bản. Cấu tạo của Taketombo gồm một trục chính và hai cánh quạt dài bằng tre có thể quay nhanh khi người chơi xoay mạnh thân máy bay bằng tay. Khi vặn đủ lực và thả chiếc chuồn chuồn tre sẽ bay lên không trung, xoay tròn theo chiều dọc như một chiếc trực thăng mini.
Người chơi dùng tay vặn thân máy bay để làm cho cánh quạt quay nhanh, sau đó thả chiếc máy bay lên không trung. Lực quay của cánh quạt sẽ tạo ra lực nâng giúp chuồn chuồn tre bay lên cao và quay tròn. Mục tiêu của trò chơi là làm sao để chuồn chuồn tre bay được lâu nhất, ổn định nhất hoặc bay xa nhất.
9. Ohajiki – Trò chơi dân gian Nhật Bản
Ohajiki là một trò chơi dân gian Nhật Bản phổ biến, đặc biệt trong giới trẻ em từ nhiều thế hệ trước. Trò chơi sử dụng các viên đá nhỏ thường làm bằng thủy tinh hoặc nhựa gọi là “ohajiki”, để chơi với mục đích rèn luyện sự khéo léo và tính chính xác của các ngón tay.
Các viên ohajiki thường có hình dạng tròn, dẹt và có màu sắc đa dạng từ trong suốt đến các màu sắc rực rỡ được thiết kế nhỏ gọn vừa với lòng bàn tay trẻ em. Trò chơi Ohajiki tương tự như trò chơi bắn bi ở Việt Nam, nhưng thay vì dùng tay để ném người chơi dùng ngón tay cái để búng các viên đá ohajiki nhằm đánh trúng hoặc đẩy các viên đá khác.
Cách chơi Ohajiki rất đơn giản nhưng đòi hỏi kỹ năng cao về sự tập trung và khéo léo của đôi tay. Người chơi đặt một số viên ohajiki trên mặt phẳng như bàn hoặc chiếu, sau đó dùng ngón tay cái búng một viên đá để đẩy các viên khác ra khỏi một khu vực đã định sẵn. Mục tiêu của trò chơi là làm sao để búng được nhiều viên đá nhất hoặc đẩy viên đá của đối thủ ra ngoài khu vực chơi. Trò chơi có thể chơi cá nhân hoặc chơi nhóm, tạo nên không khí vui vẻ và thi đua sôi nổi.
Cách chơi Ohajiki rất đơn giản nhưng đòi hỏi kỹ năng cao về sự tập trung và khéo léo của đôi tay. Người chơi đặt một số viên ohajiki trên mặt phẳng như bàn hoặc chiếu, sau đó dùng ngón tay cái búng một viên đá để đẩy các viên khác ra khỏi một khu vực đã định sẵn. Mục tiêu của trò chơi là làm sao để búng được nhiều viên đá nhất hoặc đẩy viên đá của đối thủ ra ngoài khu vực chơi. Trò chơi có thể chơi cá nhân hoặc chơi nhóm, tạo nên không khí vui vẻ và thi đua sôi nổi.
Xem thêm: Ẩm thực đường phố Nhật Bản: Ăn gì cho đúng chất bản xứ?
10. Fukuwarai
Cách chơi Fukuwarai rất đặc biệt và dễ gây tiếng cười. Người chơi sẽ bị bịt mắt và cố gắng đặt các bộ phận khuôn mặt bao gồm mắt, mũi, miệng, lông mày lên một tấm mặt phẳng (thường là giấy hoặc bảng có hình khuôn mặt trống). Các bộ phận này được cắt rời thành từng miếng nhỏ giống như ghép hình. Mục tiêu là ghép các bộ phận sao cho tạo thành khuôn mặt hoàn chỉnh. Tuy nhiên vì bịt mắt nên các bộ phận thường bị đặt lệch, tạo ra những khuôn mặt khác thường và hài hước.
Những trò chơi dân gian Nhật Bản không chỉ là những hoạt động giải trí đơn giản mà còn là biểu tượng văn hóa đặc sắc, phản ánh lối sống và tinh thần sáng tạo của người Nhật. Qua mỗi trò chơi, chúng ta có thể thấy được sự khéo léo, kiên nhẫn và niềm vui giản dị trong cuộc sống hàng ngày của người dân Nhật Bản. Nếu bạn yêu thích văn hóa truyền thống và muốn trải nghiệm những nét đẹp độc đáo đó, hãy dành thời gian khám phá Nhật Bản qua những trò chơi dân gian này nhé!
